Σκιές σε κίνηση

 

Αρθούρος Ρεμπώ

 

 

Εκεί όπου ο Μπόμπ Ντύλαν συναντά τον Τζιμ Μόρισον, την Πάττυ Σμιθ και τον Τομ Βερλέιν, τον Κερτ Κομπέιν και τον Τζέιμς Ντην, τον Χένρι Μίλερ και τον Καμύ, τον Τζακ Κέρουακ και τον Γκρέγκορυ Κόρσο,  και τόσους άλλους.

 
"Άλλοτε, αν θυμάμαι καλά, η ζωή μου ήταν μια γιορτή όπου άνθιζαν όλα τα αισθήματα και έρεε κάθε λογής οίνος.
Μια βραδιά κάθισα στα γόνατα μου την Ομορφιά. Και την βρήκα φαρμάκι. Και την καταράστηκα.
Ξεσηκώθηκα ενάντια στην εξουσία.
Πήρα τους δρόμους. Αχ, μάγισσες, δυστυχία, μίσος, σ´ εσάς εμπιστεύθηκα το θησαυρό μου!"
……
"Την ξαναβρήκα!
Ποιά; την αιωνιότητα.
Είναι η θάλασσα που σμίγει
Με τον ήλιο.
Ψυχή μου εσυ αθάνατη,
Στον όρκο σου δοσμένη
Κι ας είναι η νύχτα αβάσταχτη
Κι η μέρα κολασμένη."
(Μια εποχή στην κόλαση)

"Είναι ο έρωτας, του μέτρου η τελειότητα και η επανεφεύρεση, του θαύματος και του απρόβλεπτου η λογική, και η αιωνιότητα: μηχανή λατρεμένη με ιδιότητες πεπρωμένου. Όλοι μας νιώσαμε το δέος εκείνο που μας δίνεται, κι εμείς να του δινόμαστε: α! ηδονή να σφύζουμε από υγεία, να ορμάμε όλο χαρίσματα πηγαία, με τη στοργή του εγωισμού και τη μανία μας για κείνο, εκείνο που θα μας λατρεύει όσο θα ζει εσαεί…. "(Εκλάμψεις)

"Κι έτσι, από τότε κολυμπώ και φεύγω μες στο Ποίημα
Της Θάλασσας, που πότισε το γάλα του αστεριού,
Ρουφώ το πράσινο γλαυκό, κι εκστατικά στο κύμα
Χλομός βουλιάζει ο ρεμβασμός πνιγμένου κουφαριού.
Εκεί, τονίζοντας το μπλε, ρυθμοί και παραζάλη,
Σιγά μες στην ολόχρυση της μέρας ξαστεριά,
Πιο δυνατά κι απ' το πιοτό, τη λύρα τη μεγάλη, 
Κάνουν να βράζει του έρωτα η πίκρα κι η φωτιά!"
(Μεθυσμένο καράβι)

Στο πικάπ γυρίζουν τα  Άλογα της Πάττυ Σμίθ.

Αποσυσκευάζω την βιβλιοθήκη μου - Walter Benjamin

 

 

"Θεωρείται πως απ' όλους τους τρόπους να προμηθευτείς βιβλία, ο ενδοξότερος είναι να τα γράψεις"

"Για τον συλλέκτη ο προσφυέστερος από όλους τους συνήθεις τρόπους απόκτησης είναι ο δανεισμός που συνδυάζεται με τη μη επιστροφή"
"...η ιδιοτυπία του συλλέκτη συνίσταται στο γεγονός ότι δεν διαβάζει βιβλία; Μα αυτό είναι προφανές!"
"Οι συλλέκτες είναι άνθρωποι προικισμένοι με το ένστικτο της τακτικής. Η εμπειρία τους έχει διδάξει πως όταν κυριεύουν μια ξένη πόλη, ενδέχεται και το μικρότερο παλαιοπωλείο να είναι ισότιμο με οχυρό, το πιο απόμακρο χαρτοπωλείο ισάξιο με μια στρατηγική θέση. Πόσες πόλεις δεν μου αποκαλύφθηκαν κατά τις επελάσεις μου, που αποσκοπούσαν στην κατάκτηση ορισμένων βιβλίων!"
Σκέψεις του Benjamin για τους συλλέκτες.

Η Αποφασιστική Στιγμή του Ανρί Καρτιέ-Μπρεσόν

 

 

Ένα εξαιρετικό δοκίμιο για την φωτογραφία, από τον μεγαλύτερο φωτογράφο του 20ου αιώνα, τον Μπρεσόν. Κάποιες σκέψεις του που πλημμυρίζουν αυτό το μικρό βιβλίο.
"Δεν υπάρχει τίποτα σ’ αυτόν τον κόσμο που να μην εμπεριέχει μια αποφασιστική στιγμή"
"Περπατούσα όλη την ημέρα, με τεταμένη προσοχή, αναζητώντας να τραβήξω, να συλλάβω φωτογραφίες επ’ αυτοφώρω. Βασική μου επιθυμία ήταν να πιάσω σε μία μόνο εικόνα την ουσία κάποιας σκηνής που αναδυόταν"
"Από όλα τα εκφραστικά μέσα, η φωτογραφία είναι το μόνο που παγιώνει μια συγκεκριμένη στιγμή. Παίζουμε με πράγματα που εξαφανίζονται και που, μετά την εξαφάνισή τους, είναι αδύνατον να τα επαναφέρουμε στη ζωή"
"Τι πιο φευγαλέο από μια έκφραση προσώπου; Η πρώτη εντύπωση πού δίνει αυτό το πρόσωπο είναι συνήθως και η σωστή, και όσο εμπλουτίζεται με τη συναναστροφή, τόσο δυσκολότερα μπορούμε να εκφράσουμε τη βαθύτερη του φύση, ακριβώς λόγω της οικειότητας που αποκτούμε"
"Για μένα, το χρώμα είναι ένα πολύ σημαντικό μέσο πληροφοριών, αλλά παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένο ως προς την αναπαραγωγή, που είναι χημική και όχι υπερβατική, διαισθητική, όπως συμβαίνει στη ζωγραφική. Σε αντίθεση με το ασπρόμαυρο, που διαθέτει την πλέον σύνθετη γκάμα, το έγχρωμο προσφέρει μια γκάμα εντελώς αποσπασματική"
"Η φωτογραφία είναι για μένα η αυθόρμητη παρόρμηση μιας αέναης οπτικής εγρήγορσης που συλλαμβάνει τη στιγμή και την αιωνιότητα της"
Δίπλα στο βιβλίο μια δικιά μου φωτογραφία δρόμου, με την αποφασιστική στιγμή. Και τι στιγμή! Αλλίευση σκηνών στους δρόμους του Εδιμβούργου. Μου λέει η κόρη μου δίπλα, "είδες τι σου έκανε;" και της λέω "όχι μόνο το είδα, αλλά το κατέγραψα για πάντα"

"Αυτοί που έχουν χαθεί" του Samuel Beckett

 

"Είναι τόσο αληθές ώστε όταν στον κύλινδρο αυτό το λίγο που είναι πιθανό παύει να είναι απλώς δεν είναι πλέον έτσι και στο ελάχιστο μείον ολόκληρο το τίποτα εάν αυτή η ιδέα ευσταθεί. Τότε τα μάτια αρχίζουν ξαφνικά να αναζητούν πάλι πεθαμένα από την πείνα όπως την αδιανόητη πρώτη μέρα ώσπου χωρίς λόγο προφανή το ίδιο ξαφνικά σταματούν ή πέφτουν τα κεφάλια. Είναι σαν ένας μεγάλος σωρός άμμου προστατευμένος από τον άνεμο μειωμένος κατά τρεις κόκκους κάθε δεύτερο χρόνο και κάθε επόμενο αυξημένος κατά δύο εάν αυτή η ιδέα ευσταθεί".

 

Διαβάζω και λεω, δεν μπορεί, αυτός είναι Beckett. Κοιτάω το εξώφυλλο, όντως είναι Beckett. Δεν λαθεύει με τίποτα ο κερατάς. Άξιος μαθητής του Αγίου Τζέιμς του Δουβλίνου. Που θα μου πας, θα σε αποκρυπτογραφήσω.

Το Κουτσό του Julio Cortazar

 

 

Άρχισα την μελέτη μου πάνω στο Κουτσό του Κορτάσαρ πριν λίγες μέρες. Με κοιτούσε, για χρόνια στριμωγμένος στη βιβλιοθήκη, ο Χούλιο με το τσιγάρο στο στόμα, στην έκδοση του Εξάντα σε μετάφραση του Κουντούρη (ναι ξέρω για την νέα και εξαιρετική μετάφραση του Κυριακίδη, αλλά έχω Κουντούρη).
Άρχισα να το διαβάζω με τον κανονικό, γραμμικό και λογικό τρόπο, αλλά μετά από 6 κεφάλαια είπα ότι δεν μπορεί να είναι μόνο μία ερωτική παριζιάνικη ιστορία.  Έτσι το άρχισα πάλι με τον άλλο τρόπο, τον τεθλασμένο που, κλείνοντας μας το μάτι, προτείνει ο συγγραφέας, και άρχισα τα ζιγκ-ζαγκ και μπήκαν όλα στη θέση τους. Ναι, αυτό είναι Κορτάσαρ.
Ποταμός δύσβατος και δύστροπος ο ποιητής το διαβάζω κουτσαίνοντας τρεκλίζοντας διαστρέμματα και φυσικοθεραπείες πέφτω και σηκώνομαι εγκεφαλικές θλάσεις. Κουτσό είναι αυτό. Όσοι έχετε παίξει το ξέρετε. 

Μολύβι υπογραμμίσεις σημειώσεις Τζαζ στα ακουστικά ο Κορτάσαρ παίζει μαζί μου με χιούμορ και εγώ μαζί του με βάζει στην Λέσχη του Φιδιού πίνουμε φιλοσοφούμε με τον Ολιβέιρα ερωτοτροπούμε με την Μάγα ακούμε τζαζ βινύλια και ξαφνικά ο Κορτάσαρ-Μορελί αρχίζει να αυτοσχεδιάζει με ένα άγριο στρυφνό φιλοσοφικό σόλο και στα ακουστικά μου ο Bird ιερουργεί την νύχτα αλητεύουμε στα στενά του Παρισιού και στα αυτιά μου ηχεί ο Thelonius ξαπλώνουμε στο κρεβάτι με την Μάγα και η βελόνα κολλάει σ' ένα ερωτικό σόλο του μειλίχιου Chet ο Κορτάσαρ με χτυπάει με πάθος σαν χταπόδι στο πάτωμα σηκώνομαι ζαλισμένος πάω μπρος πίσω κάμποσες φορές και συνεχίζω αλλάζουν σελίδες και ήχοι μαύρο ρούμι έρωτας τέχνη λόγος γραφή ανάβαση απ' τη γη προς τον ουρανό ξεχειλίζει η ζωή.
Υπέροχο! 

“Τα τελευταία χρόνια, οι δίσκοι που έχω ακούσει είναι περισσότεροι από τα βιβλία που έχω διαβάσει. Πολύ συχνά, ενόσω διαβάζω ένα βιβλίο, ακόμη κι ένα βιβλίο που μπορεί να μ’ ενδιαφέρει πολύ, θέλω να τελειώσω το κεφάλαιο που διαβάζω για να βάλω έναν δίσκο να παίζει. Είμαι ένας αποτυχημένος μουσικός. Ήδη από τα παιδικά μου χρόνια, η μουσική ήταν για μένα κάτι το σχεδόν ιερό. Μία ακόμη όψη της γενικευμένης ανοησίας της οικογένειας ήταν ότι οι άνθρωποι άκουγαν μουσική σαν ν’ άκουγαν έναν ευχάριστο βόμβο και τα σχόλια που έκαναν ήταν όλα τους θλιβερά κοινότοπα· αργότερα, όταν διάβασα τη φράση του Ερίκ Σατί σε σχέση με αυτό που αποκαλούσε μουσική τύφλωσης, κατάλαβα ότι η οικογένειά μου άκουγε μουσική σαν κάποιος που έχει τοποθετήσει κάπου ένα έπιπλο και το κοιτάζει, χωρίς καν να το αντιλαμβάνεται! Παρόλα αυτά, ξεκίνησα από πολύ νωρίς να παίζω πιάνο, να αγοράζω δίσκους και έμαθα ουκ ολίγα πράγματα γύρω από τη μουσική, την κλασική μουσική, τη μεσαιωνική μουσική, όπως επίσης και για τη σύγχρονη μουσική. Να μην ξεχνάμε την εθνική μας μουσική, το τάνγκο, που όπως μπορείτε να φανταστείτε, το αγαπώ πολύ.”  Julio Cortazar  (απόσπασμα από συνέντευξη του Julio Cortázar που δόθηκε στα γαλλικά στον François Hébert)  

Αγαπημένο Βρωμοδουβλίνο του Άρη Μαραγκόπουλου

 

Dear Dirty Dublin είχε αποκαλέσει το Δουβλίνο ο James Joyce, την γενέτειρα και αγαπημένη του πόλη, παρόλο που εκεί έζησε τα λιγότερα από τα χρόνια της ζωής του όντας αυτοεξόριστος, ασπαζόμενος το Non Serviam, και η οποία πόλη πρωταγωνιστεί στο Μυθιστόρημα, τον Οδυσσέα.
Ο Μπλουμ και ο Στήβεν, το Δουβλίνο και οι κάτοικοι του πρωταγωνιστούν και στο βιβλίο του Μαραγκόπουλου, σ' αυτή την ιδιαίτερα καλαίσθητη και εμπλουτισμένη επανέκδοση.  
Το βιβλίο χωρίζεται στα 18 κεφάλαια του Οδυσσέα, με μια σύντομη περίληψη της πλοκής στην αρχή του κάθε κεφαλαίου, με πολλές εικόνες από φωτογραφίες, πίνακες, αφίσες, εφημερίδες της εποχής με επεξηγήσεις για κάθε μία και διανθίζονται με πολλά χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τον Οδυσσέα σε πολύ ωραία μετάφραση του ίδιου του  Μαραγκόπουλου. 
Για τους φανατικούς Τζοϊσικούς αλλά και όσους έχουν διαβάσει τον Οδυσσέα, το Αγαπημένο Βρωμοδουβλίνο είναι ένα απαραίτητο συμπλήρωμα, ένα πανέμορφο Λέυκωμα. Για όσους θέλουν αλλά φοβούνται να διαβάσουν τον Οδυσσέα, το βιβλίο αυτό είναι μια πολύ ωραία εισαγωγή στον Τζοϊσικό λαβύρινθο και ίσως ένα πρώτο σκαλοπάτι προς το αναγνωστικό Έβερεστ

Denis Johnson - Η Γενναιοδωρία της Γοργόνας

 

Είναι μια συλλογή πέντε υπέροχων διηγημάτων, που με το τέλος του καθενός νομίζεις ότι διάβασες ένα μυθιστόρημα. Μια βουτιά στα πιο σκοτεινά και πιο άγρια βάθη της αμερικάνικης ζωής, όπως σημειώνει και ο Φίλιπ Ροθ. Λούμπεν χαρακτήρες, αλκοολικοί και παρανοϊκοί, ξεπεσμένοι και ταλαντούχοι λογοτέχνες, με τους έρωτές τους, την καθημερινότητα τους και την σκοτεινή πορεία προς τον θάνατο. Προσωπικά βιώματα του συγγραφέα. Ωραίοι διάλογοι, υπαρξιακές αναζητήσεις, συνομιλίες με τον διάβολο, εξαρτήσεις, φθορά, φιλία, συντροφικότητα. Και μια υπέροχη συνωμοσιολογική αναζήτηση του θανάτου του Έλβις Πρίσλεϊ (If you like Elvis like me)

George Saunders - Μέρα απελευθέρωσης

 

 

Το Μέρα απελευθέρωσης του George Saunders είναι το δεύτερο που διάβασα μετά το Λήθη και Λίνκολν. Ε λοιπόν, ο Saundres είναι μάστορας του διηγήματος. Εννέα υπέροχα διηγήματα που κινούνται μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, με λίγο έως και αρκετό χιούμορ κάποιες φορές, με ειρωνεία. Η οικογένεια, η εργασία, ο έρωτας, το αμερικάνικο όνειρο, η εξουσία και άλλα πολλά είναι τα θέματα που διαπραγματεύεται ο Saunders. 
Ένα απόσπασμα από ένα από τα καλύτερα διηγήματα, το "Γράμμα αγάπης" που στέλνει ο παππούς στον εγγονό του, ο οποίος προσπαθεί να βοηθήσει μια φίλη του που έχει τρεχάματα με την εξουσία. "Νιώθω ότι σε απογοητεύω. Θέλω απλώς να σου πω ότι η ιστορία, όταν έρχεται, ίσως δεν μοιάζει όπως την περιμένεις, βασισμένος στο διάβασμα βιβλίων ιστορίας. Τα πράγματα στα βιβλία αυτά είναι πάντα πολύ καθαρά. Ξέρεις ακριβώς τι έχει κάνει κάποιος. Η γιαγιά σου κι εγώ (και πολλοί άλλοι) θα οφείλαμε να είμαστε πιο ακραίοι απ' ότι ήμασταν, στην διάρκεια εκείνης της κρίσιμης περιόδου, να είχαμε κάνει αυτό που θα έπρεπε να κάνουμε. Η ζωή μας δεν μας είχε ετοιμάσει για να προβούμε σε ακρότητες, για να κινητοποιηθούμε, ή για να είμαστε τόσο συγκεντρωμένοι και ενεργοί όσο μπορώ να δω, αναδρομικά, ότι θα έπρεπε να είμαστε. Δεν ήμασταν έτοιμοι να παρατήσουμε κάτι προκειμένου να υπερασπιστούμε  ένα σύστημα που ήταν, για μας, όπως το οξυγόνο: το χρησιμοποιείς ακατάπαυστα, δεν το προσέχεις ποτέ. Είχαμε καλομάθει, αυτό προσπαθώ να πω". 
Υπέροχο βιβλίο. 

𝐒𝐩𝐢𝐧 𝐭𝐡𝐞 𝐛𝐨𝐨𝐤 | Εκεί που η μουσική συναντά τον λόγο

Κάποιες ιστορίες δεν γράφτηκαν μόνο σε χαρτί αλλά και σε βινύλιο

Ένας δίσκος που σημάδεψε την εποχή του. Ένα βιβλίο που άλλαξε τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Εδώ, οι νότες συναντούν τις σελίδες. Δύο τέχνες. Μια κοινή αγωνία. Ένας δίσκος. Ένα βιβλίο. Όχι επειδή μοιάζουν. Αλλά επειδή μιλάνε για το ίδιο πράγμα. Για την υπαρξιακή και αισθητική τους αντιστοιχία. Την κοινή αγωνία, το ύφος, την εποχή. Την κοινωνία γύρω τους. Βάλτε τον δίσκο στο πικάπ. Ανοίξτε το βιβλίο. 

1. The Velvet Underground & Nico & William S. Burroughs – Γυμνό Γεύμα

 

 

Υπάρχουν έργα που δεν θέλουν να σε κάνουν να νιώσεις άνετα. Θέλουν να σε ταράξουν, να σ' ενοχλήσουν. Το The Velvet Underground & Nico δεν προσπαθεί να είναι όμορφο. Δεν προσπαθεί να είναι ευχάριστο. Μιλάει για το σώμα, τα ναρκωτικά, την επιθυμία και την αποξένωση χωρίς ωραιοποίηση. Δεν εξηγεί. Δεν σχολιάζει. Καταγράφει. Ο ήχος είναι επαναληπτικός, ψυχρός, σχεδόν μηχανικός, σαν τις ζωές που περιγράφει. Το ίδιο ακριβώς κάνει και το Γυμνό Γεύμα. Ένα βιβλίο που δεν διαβάζεται εύκολα, Ένα κείμενο αποσπασματικό, χαοτικό, συχνά βίαιο. Δεν αφηγείται μια ιστορία. Εκθέτει εμπειρίες. Ο Burroughs δεν έγραψε απλώς ένα βιβλίο· δημιούργησε μια νέα γλώσσα, ακριβώς όπως ο Lou Reed και ο John Cale δημιούργησαν έναν νέο ήχο που «πάντρευε» το θόρυβο με τη μελωδία.

Δεν είναι έργα για όλους. Και δεν θέλουν να γίνουν. Δεν ζητούν να τα αγαπήσεις. Ζητούν να τα αντέξεις. Και αν τα αντέξεις, σου δείχνουν έναν κόσμο που συνήθως μένει κρυμμένος. Όχι για να τον δικαιολογήσεις. Αλλά για να τον αναγνωρίσεις. Και στα δύο η τέχνη δεν παρηγορεί. Δεν εξαγνίζει. Δεν προσφέρει λύτρωση. Προσφέρει αλήθεια.  Και αυτή η αλήθεια είναι άβολη. Μιλούν για το περιθώριο όπως είναι: δύσκολο, επαναληπτικό, συχνά αδιέξοδο. Χωρίς μεταφορές. Χωρίς φίλτρα.

Η μουσική των Velvet Underground είναι το ηχητικό ισοδύναμο του να διαβάζεις Burroughs σε ένα σκοτεινό δωμάτιο με μια λάμπα που τρεμοπαίζει. 

 

2. John Coltrane – A Love Supreme & Hermann Hesse – Σιντάρτα

 

Υπάρχουν έργα που δεν κοιτάζουν τον κόσμο. Κοιτάζουν προς τα μέσα.

Το A Love Supreme του John Coltrane δεν είναι απλώς ένας τζαζ δίσκος. Ο Coltrane δεν παίζει απλώς μουσική· ακούει, επιμένει, επιστρέφει. Οι κραυγές του σαξοφώνου, οι πολυρρυθμίες και οι διαφωνίες δεν είναι θόρυβος· είναι η ενσωμάτωση όλης της ανθρώπινης εμπειρίας σε μια ενιαία προσευχή. Είναι εξομολόγηση. Πνευματική αφύπνιση. Ευγνωμοσύνη. Ευχαριστία προς το θείο. Το άλμπουμ είναι δομημένο σαν τελετουργία: Αναγνώριση. Απόφαση. Δοκιμασία. Ευχαριστία.

Το Σιντάρτα του Hermann Hesse δεν είναι θρησκευτικό κείμενο. Ο Σιντάρτα δεν αναζητά τη φώτιση μέσα από δόγματα ή δασκάλους. Ακολουθεί την άσκηση, την απόλαυση, την απώλεια, την απογοήτευση, μέχρι να καταλάβει ότι η σοφία δεν μεταδίδεται, αλλά βιώνεται.           

Και τα δύο συναντιούνται στο ίδιο υπαρξιακό σημείο: στην ανάγκη του ανθρώπου να κατανοήσει τον εαυτό του όχι μέσω γνώσης, αλλά μέσω εμπειρίας. Η συγγένεια τους βρίσκεται στην ταπεινότητά τους. Ούτε ο Έσσε ούτε ο Coltrane υπόσχονται λύτρωση. Και τα δύο έργα είναι πνευματικές οδύσσειες. Όπως ο Coltrane χρησιμοποιεί το σαξόφωνο για να φτάσει στο Θείο, ο Έσσε χρησιμοποιεί τον Σιντάρτα για να περιγράψει την αναζήτηση της φώτισης. Είναι η απόλυτη προσευχή, δοσμένη μέσα από την τέχνη. 

Δεν είναι έργα αναζήτησης. Είναι έργα επίγνωσης. Δεν αποτελούν απλώς τέχνη, αλλά πνευματικές καταθέσεις.

Ο Έσσε γράφει ότι ο Σιντάρτα έμαθε να "ακούει" το ποτάμι. Ο Coltrane έμαθε να "ακούει" το Σύμπαν. Και οι δύο κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα: Η Αγάπη είναι το μοναδικό νόημα.

Ένα playlist για τον Hermann Hesse, κομμάτια που κουβαλάνε τον ίδιο τρόπο σκέψης, τον ίδιο ρυθμό ανάσας. Σαν να γράφτηκαν με το ίδιο χέρι, απλώς σε άλλο μέσο.

(εσωτερική πορεία – πνευματική ένταση χωρίς δόγμα)

• John Coltrane – Acknowledgement

• Alice Coltrane – Journey in Satchidananda

• Pharoah Sanders – The Creator Has a Master Plan

• Terry Riley – A Rainbow in Curved Air

• Popol Vuh – Hosianna Mantra

Jazz της Toni Morrison

                                     

 

Ένα μυθιστόρημα που γοητεύει τα μάτια και τα αυτιά. Που το διαβάζεις και το ακούς ταυτόχρονα.

 

Η Toni Morrison εμπνέεται από μία φωτογραφία και γράφει το μυθιστόρημα Jazz, βασισμένη, όσον αφορά την δομή της αφήγησης, τον ρυθμό και τις παραλλαγές της ιστορίας, στην Jazz μουσική, χρησιμοποιώντας τα χαρακτηριστικά της, δηλ. το σύντομο εισαγωγικό βασικό θέμα-μελωδία και τους αυτοσχεδιασμούς-παραλλαγές.

 

Η Morrison τοποθετεί την ιστορία της στα μέσα της δεκαετίας του 1920, μιας δεκαετίας που οι Αφρο-αμερικανοί αρχίζουν να βρίσκουν τα βήματα τους στον κοινωνικό ιστό, κυρίως στις πόλεις. Και μια δεκαετία όπου η Jazz, ως η νέα μουσική, ενσωμάτωσε και εξέφρασε μια νέα αίσθηση ατομικής ελευθερίας και έγινε συνώνυμη με την κουλτούρα από την οποία ξεπήδησε.

 

Έτσι η Morrison, ακολουθώντας την δομή της Jazz μουσικής, εισάγει μέσω του αφηγητή το βασικό θέμα-μελωδία: την ιστορία του Τζο και της Βάιολετ, ενός 50χρονου έγχρωμου ζευγαριού που μετανάστευσε στην Πόλη (Ν. Υόρκη – Χάρλεμ) από τις νότιες πολιτείες, τον έρωτα του Τζο για τη 18χρονη Ντόρκας και τη δολοφονία της νεαρής ερωμένης του "ένας από εκείνους του ολέθριους, τρομακτικούς έρωτες που τον έκανε να νιώθει τέτοια θλίψη και ευτυχία ώστε την σκότωσε μόνο κα μόνο για να κρατήσει ζωντανό τούτο το αίσθημα", καθώς και τη βίαιη επίθεση της Βάιολετ με μαχαίρι στο πρόσωπο της νεκρής Ντόρκας, στην κηδεία της. Μια παράγραφος όλη η ιστορία.

 Αυτή η ιστορία είναι η "βασική μελωδία"του μυθιστορήματος. Στην συνέχεια παρουσιάζονται ένας-ένας οι χαρακτήρες, δίνοντας την δική τους περιγραφή στην ιστορία, ξανα διηγώντας την και επιτρέποντας στον αναγνώστη να την ξαναζήσει μέσω της δική τους προοπτικής. Και όπως ένας σολίστ της τζαζ που αυτοσχεδιάζει σε ένα βασικό θέμα και στην πορεία του αυτοσχεδιασμού συνεχώς επινοεί, επεξεργάζεται, παρεκκλίνει και εξερευνά, έτσι και ο αφηγητής κάνει το ίδιο πράγμα με αυτήν τη "μελωδία", την ιστορία έρωτα-πάθους που περιγράφεται στις πρώτες σελίδες του μυθιστορήματος.

 Η φωνή του αφηγητή και των χαρακτήρων-σολίστ, αυτοσχεδιάζει μια ιστορία, ή και πολλές, προσθέτοντας συνεχώς, αναθεωρώντας, επινοώντας, με συνεχόμενα μπρος-πίσω ανάμεσα στους διάφορους χαρακτήρες. Η ίδια η Morrison λέει στον πρόλογο "δεν ήθελα απλώς ένα μουσικό υπόβαθρο. Ήθελα η δουλειά μου να είναι μία εκδήλωση της ευφυίας, του αισθησιασμού, της αναρχίας της μουσικής· της ιστορίας της, του φάσματός της, της νεωτερικότητάς της".

 

Και η Morrison μέσα από αυτή την απλή ιστορία μιλάει για ρατσισμό, επιμειξία, ισότητα φύλων, κοινωνική ισότητα, έρωτα, πάθος, αποπλάνηση, απόγνωση, συγχώρεση, εξιλέωση, χωρίς ποτέ να γίνεται μελόδραμα.

 

Και όπως κάθε κομμάτι της Jazz βασίζεται πάνω στην rhythm section, μπάσο-ντραμς δηλαδή, που κρατάνε τον ρυθμό και γεμίζουν με ηχόχρωμα την μουσική, έτσι και η Morrison χρησιμοποιεί ως βάση την Πόλη (πάντα με κεφαλαίο Π). Αυτή προστατεύει, διδάσκει αλλά και τσακίζει. Εκεί που ζουν, περπατούν, διασκεδάζουν, ερωτεύονται, ονειρεύονται και πεθαίνουν οι ήρωές της.

"Τρελαίνομαι γι’ αυτή την Πόλη. Το φως της μέρας γέρνει σαν ξυράφι και κόβει τα κτίρια στη μέση. Στο πάνω μισό, βλέπω πρόσωπα να χαζεύουν τον δρόμο, αλλά δεν είναι εύκολο να ξεδιαλύνω ποια είναι τα ανθρώπινα και ποια τα λαξεμένα στην πέτρα. Κάτω, στη σκιά, συμβαίνουν τα συνηθισμένα: κλαρινέτα και ερωτικά αγκαλιάσματα, γρονθοκοπήματα και φωνές λυπημένων γυναικών. Μια πόλη σαν κι αυτή μου φέρνει όνειρα γεμάτα αυτοπεποίθηση, με κάνει να νιώθω μέσα στα πράγματα. Πάμε"

"Κάνε ότι σου αρέσει στην πόλη, αυτή είναι πάντα εκεί να σε προστατεύει και να σε τυλίγει, ότι και αν κάνεις"

"Κανείς δεν λέει πως είναι ωραία εδώ, ούτε και εύκολα, αλλά είναι ξεκάθαρα. Αν μάθεις καλά τους δρόμους που ξετυλίγονται μπροστά σου, η πόλη δεν μπορεί να σε βλάψει. Δεν μπορείς να ξεφύγεις από το δρομολόγιο που έχει χαράξει η πόλη για σένα"

"Ένα είναι σίγουρο: οι δρόμοι θα σε μπερδέψουν, θα σε διδάξουν ή θα σε τσακίσουν"

 

Μπορεί η Morrison να αναφέρεται στην Jazz της δεκαετίας του 1920, το Swing, πιστεύω όμως ότι όταν έγραφε την δική της Jazz, είχε στο μυαλό της την μετέπειτα εξέλιξή της μουσικής, που έζησε και η ίδια. Το μυθιστόρημα έχει τον θυμό και την οργή της Bebop του Charlie Parker, την νοσταλγία και την θλίψη του Sadness του Ornette Coleman, την εξιλέωση του A Love Supreme του John Coltrane, την rhythm section και το ηχόχρωμα του Charlie Mingus, την συγχώρεση του Don’t blame me του Thelonious Monk, την απόγνωση του Volunteered Slavery του Rahsaan Roland Kirk, τον έρωτα, την αγάπη και την ολοκλήρωση του Kind of Blue του Miles Davis.

 

Ένα μεγάλο μυθιστόρημα.

Εξαιρετική η μετάφραση της Κατερίνας Σχινά

 

Νομπέλ λογοτεχνίας 1993

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ! του William Faulkner

Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ του William Faulkner

 

 

 

Το Αβεσσαλώμ Αβεσσαλώμ! είναι το 9ο μυθιστόρημα του νομπελίστα (1949) Αμερικανού συγγραφέα Γουίλιαμ Φώκνερ, που κυκλοφόρησε το 1939, και θεωρείται ως το καλύτερο του μυθιστόρημα (μαζί με την Βουή και την Μανία), καθώς και το καλύτερο μυθιστόρημα του 20ου αιώνα που γράφτηκε στην Αμερική. Υπάρχουν βέβαια και πολλοί που το θεωρούν ως το καλύτερο του 20ου αιώνα γενικά. Και μόνο που διεκδικεί αυτή την πρωτιά από έργα όπως τον Οδυσσέα του Τζόις, το Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο του Προυστ, την Δίκη του Κάφκα ή το Μαγικό Βουνό του Τόμας Μαν, δείχνει την τεράστια αξία του.

To Αβεσσαλώμ Αβεσσαλώμ! είναι η ιστορία ενός θρύλου και των ανθρώπων που την διηγούνται ξανά και ξανά. Τον Σεπτέμβριο του 1909, ο 20χρονος Κουέντιν Κόμπσον πηγαίνει να επισκεφθεί τη Ρόζα Κόλντφιλντ, μια ηλικιωμένη γυναίκα, στην πατρίδα του το Τζέφερσον του Μισισιπή. Η Μις Ρόζα τον κάλεσε για να του διηγηθεί την εκδοχή της για τον θρύλο του Τόμας Σάτπεν, τον διάβολο όπως αυτή τον αποκαλεί.  Εκείνη την ίδια νύχτα, ο Κουέντιν επαναλαμβάνει την ιστορία με τον πατέρα του, ο οποίος την διηγείται  από μία διαφορετική οπτική γωνία. Πέντε μήνες αργότερα, όταν ο Κουέντιν  πηγαίνει στο Χάρβαρντ, ανακαλύπτει ξανά την ιστορία με τον συγκάτοικο του, τον Καναδό Σρηβ, όταν ο τελευταίος τον ρωτάει ''τι γίνεται εκεί κάτω στον Νότο;''. Είναι η ιστορία του μυστηριώδους και φιλόδοξου νεαρού Τόμας Σάτπεν που εμφανίζεται στην επαρχία Γιοκναπατόφα του Μισισιπή, χωρίς παρελθόν, με σκοπό να φτιάξει ένα παλάτι και μιά φυτεία, να παντρευτεί και να δημιουργήσει μια οικογένεια με απογόνους φυλετικά καθαρούς, χωρίς ίχνος νέγρικου αίματος. Οι προσδοκίες του όμως δεν εκπληρώνονται, γιατί κάποια από τα παιδιά του δεν είναι φυλετικά καθαρά και αρνείται να αναγνωρίσει ως γιό του το πρώτο του παιδί, και όταν αυτός επιδιώκει να παντρευτεί την ετεροθαλή αδελφή του γίνεται απειλή για την οικογένεια λόγω της αιμομειξίας και επιμειξίας και δολοφονείται από τον ετεροθαλή αδελφό του. Τραγικά πρόσωπα σαν σε αρχαία ελληνική τραγωδία.

Οι δύο πρώτοι αφηγητές εξαφανίζονται και μετά τους κουβαλά μαζί του ο Κουέντιν, στην μνήμη του, ερμηνεύοντας το παρελθόν  πηγαίνοντας συνεχώς μπρος-πίσω.

''Ο Κουέντιν είχε μεγαλώσει με τέτοιες ιστορίες, ακόμα και τα ονόματα ήταν εναλλάξιμα και σχεδόν αναρίθμητα. Τα παιδικά του χρόνια ήταν γεμάτα απ' αυτά. Το ίδιο του το σώμα μια αδειανή αίθουσα όπου αντηχούσαν τα μεγάλα ηττημένα ονόματα. Δεν ήταν ένα πλάσμα, μια οντότητα, ήταν μια πολιτεία.''

''Είναι η ιστορία του Τόμας Σάτπεν, η ιστορία ενός άντρα που ήθελε έναν γιο κι απέκτησε πάρα πολλούς, τόσους πολλούς που τον κατέστρεψαν. Συμπωματικά είναι και η ιστορία του μίσους του Κουέντιν Κόμπσον για τα ελαττώματα της χώρας που αγαπάει... Είναι η ιστορία της εκδίκησης του Σάτπεν για την προσβολή που υπέστη ως παιδί και της εκδίκησης του Τσαρλς Μπον, του μη αναγνωρισμένου γιού του από προηγούμενο γάμο του,  για την προσβολή που υπέστησαν αυτός και η μητέρα του από τον Σάτπεν που προσπαθούσε να εκδικηθεί..." είχε πει ο ίδιος ο Φώκνερ.       

Το Αβεσσαλώμ Αβεσσαλώμ! δεν αφηγείται όμως απλώς την ιστορία του Σάτπεν, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο δύο νέοι, ο Κουέντιν και ο Σρηβ, πασχίζουν μετά από πολλά χρόνια να ανασκευάσουν τον χαρακτήρα του Σάτπεν, γοητευμένοι από ελάχιστα γνωστά γεγονότα της ζωής του. Προσπαθούν ακόμα και μέσω πολλών εικασιών, συχνά αστήρικτων, να δουν τι είδους άνθρωπος υπήρξε, αλλά και να δικαιολογήσει, ο Κουέντιν, την ήττα των Νοτίων στον Εμφύλιο.

''Ούτε που φανταζόταν τότε ότι υπήρχε τέτοιος τρόπος να ζει ή να θέλει να ζει κανένας, ή πως υπήρχαν για να τα επιθυμήσει όλα τα πράγματα που υπήρχαν, ή πως όσοι είχαν τα πράγματα όχι μόνο μπορούσαν να περιφρονούν όσους δεν τα είχαν, αλλά και να ενισχύονται στην περιφρόνηση τους όχι μόνο από όσους άλλους είχαν κι εκείνοι πράγματα μα κι από εκείνους ακριβώς που αποτελούσαν τα αντικείμενα της περιφρόνησης που δεν είχαν πράγματα κι ήξεραν ότι ποτέ δε θα ´χαν.''

Είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος με τον οποίο η ιστορία του Σάτπεν φτάνει ως εμάς: μέσω αφηγήσεων - αποκαλύψεων, όπου ο κάθε αφηγητής την παρουσιάζει έτσι όπως την έχει καταλάβει, με χρονολογική ασυνέχεια, άλλοτε κρύβοντας ή ανασκευάζοντας διάφορα στοιχεία και πολλές φορές προσθέτοντας γεγονότα από την φαντασία του για να καλύψει κάποια κενά της ιστορίας, ενώ παράλληλα πολλά γεγονότα φιλτράρονται διαμέσου των εμμονών, κυρίως  των δύο νέων. Κάποιες φορές παρουσιάζουν τα πράγματα διαφορετικά, άλλες φορές λένε προφανώς ψέματα, γεγονότα που δεν ξέρουν προσπαθούν να τα κατασκευάσουν, γεγονότα που συνέβησαν τα χρόνια γύρω από τον Εμφύλιο.

                                   

Ο Φώκνερ μας δείχνει πως διαφορετικοί άνθρωποι, σε διαφορετικές εποχές, αλληλεπιδρούν με το παρελθόν, και πως ερμηνεύουν το παρελθόν διαφορετικά μέσα από την δικά τους ματιά, τα αισθήματα τους και τις δυνατότητες τους. Οι ερμηνείες τους δεν είναι αντικειμενικές αλλά είναι ανάλογες με τα βιώματα τους και την μνήμη τους. Όπως

''...εκείνη την ακοίμητη φροντίδα που πρέπει να 'ξερε  πως δεν μπορούσε να επιτρέψει στον εαυτό της ούτε ένα λάθος· εκείνη την ετοιμότητα να μετράει και να ζυγιάζει το γεγονός ενάντια στην πιθανότητα, τη σύμπτωση ενάντια στην ανθρώπινη φύση, τη δικιά του σφαλερή κρίση και θνητή ουσία ενάντια όχι μόνο στις ανθρώπινες μα και στις φυσικές δυνάμεις...''

Το Αβεσσαλώμ, Αβεσσαλώμ! είναι ένα πολύ δύσκολο ανάγνωσμα κυρίως λόγω του τρόπου που είναι γραμμένο. Ο Φώκνερ καταφέρνει να σε κάνει συμμέτοχο στην ακρόαση αλλά και στην αφήγηση. Το βιβλίο έχει ένα ωραίο ρυθμό που καλείσαι να τον ακολουθήσεις με ευλάβεια, αλλά έχει φροντίσει ο Φώκνερ ώστε να τον χάνεις συνεχώς. Και έτσι πας συνέχεια μπρος πίσω για να ξαναδιαβάσεις μία πρόταση, μία παράγραφο, μία σελίδα ή και ολόκληρο κεφάλαιο. Και τότε το κείμενο φωτίζεται. Και αναρωτιέσαι τι δεν καταλάβαινες.  Το καλά κρυμμένο νόημα ή μήπως είναι ο τρόπος που γράφει; Μαγική γραφή. Η χρήση των σημείων στίξης ή η σχεδόν απουσία τους, οι μεγάλες προτάσεις, η ενδιάμεση παράθεση σκέψεων (stream of consciousness), η πολυεπίπεδη αφήγηση με πολλούς αφηγητές της ίδιας ιστορίας που πολλές φορές δεν ξέρεις ποιος αφηγείται,  ο καθένας με το δικό του τρόπο προσθέτει ή αφαιρεί ή ανασκευάζει την ιστορία,  τα γεγονότα δεν παρουσιάζονται με χρονολογική σειρά αλλά υπάρχει μία συνεχής χρονική αλληλοκάλυψη, γεγονότα αναιρούνται και παρουσιάζονται με άλλο τρόπο, και το βασικότερο είναι ότι οι λεπτομέρειες σου φανερώνονται σαν φωκνερικό βασανιστήριο. Το βασανιστήριο της σταγόνας. Δεν καταλαβαίνεις πολλά, αλλά όσο προχωράς στο διάβασμα, μαθαίνεις ότι κάπου παρακάτω, ίσως μετά από πολλές σελίδες, στην ροή του λόγου, θα σου δώσει την απάντηση με ένα φυσικό τρόπο, σαν να μη τρέχει τίποτα, και θα φωτίσει κάτι από τα προηγούμενα, αλλά όχι όλα, έχει και παρακάτω. Έτσι και εσύ ως ακροατής της ιστορίας την φτιάχνεις και την ανασκευάζεις συνεχώς. Και αναρωτιέσαι τι είναι το σημαντικό, η ιστορία ή η γραφή; Περιμένεις την συνέχεια της ιστορίας ή τον τρόπο που θα την πει; Ο λόγος είναι χειμαρρώδης και ποιητικός! Είναι ένα μυθιστόρημα ποιητικό ή ένα ποίημα μυθιστορηματικό; Eίναι ένα ποίημα! Λογοτεχνία για την λογοτεχνία!

''...ανάρρωνε από τον πυρετό που 'χε γιατρέψει την ασθένεια, ξυπνώντας απ' τον πυρετό χωρίς να ξέρουν καν πως είχαν πολεμήσει τον πυρετό τον ίδιο κι όχι την αρρώστια, κοιτάζοντας μ' αθεράπευτη επιμονή προς τα πίσω πέρα απ' τον πυρετό και μέσα στην ασθένεια με θλίψη αληθινή, αδύναμα απ' τον πυρετό όμως λευτερωμένα απ' την ασθένεια και χωρίς καν να συνειδητοποιούν πως η ελευθερία τους ήταν εκείνη της αδυναμίας.''

Και όταν τελείωσεις την ανάγνωση όλου του βιβλίου, ήδη το έχεις διαβάσει δυό τρείς φορές.. Μετά γίνεται δικό σου. Είναι από τα έργα που και όλη την ιστορία να σου πουν, η λογοτεχνική απόλαυση δε μειώνεται στο ελάχιστο. Η γραφή του είναι μοναδική!

Το βιβλίο αυτό ήταν μια αποκάλυψη για μένα. ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟ!

"...Πιστεύω ότι μια μέρα οι Τζιμ Μποντ θα κατακυριεύσουν το δυτικό ημισφαίριο. Φυσικά δε θα' ναι ακριβώς στην εποχή τη δική μας και φυσικά καθώς θ' απλώνονται κατά τους πόλους θα ξανασπρίσουν όπως γίνεται με τα κουνέλια και με τα πουλιά, για να μην κάνουν μεγάλη αντίθεση με το χιόνι. Μα δε θα πάψουν να' ναι Τζιμ Μποντ. Κι έτσι σε μερικές χιλιάδες χρόνια, εγώ που σε κοιτάζω θα' ‘χω ξεπεταχτεί απ' τα λαγόνια Αφρικανών βασιλιάδων...."